rsz onze toekomstDe aankondigingen van de Spaanse premier Pedro Sánchez liegen er niet om: persoonlijke vervolging van tech-directeuren, het strafbaar stellen van algoritmes en een "haat-voetafdruk" om burgers te monitoren.

Samen met het Britse beleid onder Keir Starmer vormt zich een patroon dat we voorheen alleen kenden uit autocratische regimes.  

De aankondigingen van de Spaanse premier Pedro Sánchez liegen er niet om: persoonlijke vervolging van tech-directeuren, het strafbaar stellen van algoritmes en een "haat-voetafdruk" om burgers te monitoren.

Samen met het Britse beleid onder Keir Starmer vormt zich een patroon dat we voorheen alleen kenden uit autocratische regimes.

De boodschap is helder: de vrije uitwisseling van informatie wordt niet langer als een democratisch goed gezien, maar als een existentiële dreiging.

Censuur is historisch gezien altijd het laatste redmiddel van een machthebber die de grip op de publieke opinie verliest. In een gezonde democratie wordt een slecht idee bestreden met een beter idee. Een leugen wordt ontmaskerd door de waarheid.

Maar wanneer overheden overgaan tot het blokkeren van toegang (zoals het verbod voor jongeren onder de 16) of het criminaliseren van "polarisatie", zeggen ze eigenlijk: “Wij kunnen jullie niet meer overtuigen, dus leggen we jullie het zwijgen op.”

Waar zijn ze bang voor?

De vraag die we ons moeten stellen is: waar is de macht precies bang voor? Het antwoord ligt in de decentralisatie van de waarheid.

Decennialang liep informatie via de filters van de staatsomroep en bevriende kranten. Sociale media hebben die filters opgeblazen. Systemen die "haat en polarisatie" kwantificeren, zijn vaak bedoeld om afwijkende meningen te labelen als maatschappelijk gevaarlijk.

Zo wordt kritiek op beleid (migratie, klimaat, economie) handig verpakt als "desinformatie".

De rellen in het Verenigd Koninkrijk en de politieke verschuivingen in Europa laten zien dat de burger zich sneller dan ooit organiseert buiten de traditionele kaders om. Censuur is de poging om die organisatiekracht te breken.

Het is ironisch dat overheden die zichzelf "progressief" noemen, nu muren bouwen die verdacht veel lijken op de Great Firewall van China. Of het nu Sánchez is in Spanje of de handhavers van de Online Safety Act in het VK: ze opereren vanuit een diep wantrouwen jegens de eigen bevolking.

Ze behandelen de burger niet als een mondig individu, maar als een ontvlambare massa die "beschermd" moet worden tegen verkeerde gedachten.

"Wanneer je iemands tong uitsnijdt, bewijs je niet dat hij liegt; je vertelt de wereld alleen dat je bang bent voor wat hij zou kunnen zeggen." — George R.R. Martin

De huidige golf van regelgeving is geen strijd tegen "nepnieuws" of "haat". Het is een strijd om de informatie-monopolie.

Als de macht werkelijk overtuigd was van haar eigen succes en morele gelijk, zou ze de digitale arena met open vizier betreden.

De vlucht naar censuur is het ultieme bewijs dat de keizer geen kleren aan heeft – en dat hij doodsbang is dat iemand dat op Instagram post.

Wanneer premier Sánchez spreekt over een "haat- en polarisatie-voetafdruk", klinkt dat voor de onoplettende luisteraar als een nobel streven naar een lievere samenleving. Maar in de handen van een overheidsapparaat zijn dit soort vage termen dodelijke wapens tegen democratische dissent.

De geschiedenis leert dat wetten die worden ingevoerd om "extremisten" aan te pakken, binnen de kortste keren worden gebruikt tegen de gewone burger met een afwijkende mening.

Het grootste gevaar van de Spaanse en Britse plannen zit in de taal. Wat is "polarisatie"?

In de praktijk: Als een burger kritiek uit op het migratiebeleid of de kosten van de energietransitie, kan dit door een algoritme worden gemarkeerd als "polariserend". Het resultaat: Door kritiek te labelen als "haat", kan de overheid legitieme politieke oppositie criminaliseren. Je hoeft de wet niet te overtreden om de mond gesnoerd te krijgen; het is genoeg als je mening "onrust" veroorzaakt.

Sánchez wil platform-executives persoonlijk vervolgen. Dit is een meesterzet in intimidatie. In de praktijk: Als de CEO van een platform weet dat hij in een Spaanse cel kan belanden omdat er "opruiende" berichten op zijn site staan, zal hij niet wachten op een rechterlijk bevel. Hij zal preventief alles verwijderen wat ook maar een klein beetje kritisch is op de zittende macht.

Dit creëert een cultuur van angst. Techbedrijven worden de onbezoldigde censuur-agenten van de staat. De vrije discussie sterft niet door een officieel verbod, maar door een onzichtbaar filter dat alles wat "riskant" is wegpoetst.

Kijk naar het Verenigd Koninkrijk, waar de politie inmiddels burgers thuis opzoekt vanwege hun social media-posts.

Stel dat een burger bewijs publiceert van overheidsfalen of corruptie. Onder de nieuwe regels kan dit worden weggezet als "desinformatie die het vertrouwen in de instituties ondermijnt" of als "content die aanzet tot maatschappelijke onrust".

Het resultaat: De klokkenluider wordt de crimineel. De focus verschuift van de inhoud van de onthulling naar de "schade" die de publicatie zou aanrichten aan de sociale cohesie.

De ban voor jongeren onder de 16 (zoals in Spanje voorgesteld) is de ultieme vorm van informatie-isolatie.

In de praktijk: Jongeren groeien op in een omgeving waar informatie alleen nog via goedgekeurde kanalen (staatstelevisie, schoolboeken) binnenkomt. De plek waar zij zich onafhankelijk konden informeren en organiseren, wordt verboden terrein.

Een generatie die niet leert omgaan met tegengestelde meningen, maar die wordt opgevoed in een steriele, door de staat gecureerde informatiebubbel. Dit is geen bescherming, dit is ideologische conditionering.

Sánchez noemde specifiek Grok (de AI van Elon Musk's X) als doelwit van onderzoek. Waarom? Omdat Grok geprogrammeerd is om minder "woke" of politiek correcte filters te hebben dan de AI-systemen van Google of Microsoft.

De overheid is doodsbang voor tools die antwoorden geven die niet stroken met het officiële narratief. Door AI-systemen te dwingen aan nationale "ethische" (lees: politieke) kaders te voldoen, wordt zelfs de assistent in je broekzak een woordvoerder van de staat.

Wanneer overheden de macht opeisen om te bepalen wat "haat" is en wie er mag spreken, eindigt de democratie.

De infrastructuur die Sánchez en Starmer nu bouwen, is een kant-en-klaar pakket voor totale controle. Zelfs als je de huidige leiders vertrouwt, moet je je afvragen: wat gebeurt er als deze instrumenten in handen vallen van iemand die jij niet vertrouwt?

De angst voor het volk is vertaald in wetgeving. De vraag is niet langer of er censuur komt, maar hoeveel vrijheid we bereid zijn op te offeren voordat we beseffen dat de "bescherming" van de staat in werkelijkheid onze opsluiting is.

Wat we nu in Spanje en het VK zien, is niet het wiel opnieuw uitvinden; het is het overnemen van beproefde methoden uit de gereedschapskist van Peking en Moskou.

China gebruikt termen als "het ondermijnen van de sociale harmonie" of "het verspreiden van geruchten" om dissidenten op te pakken. Sánchez/Starmer: Gebruiken "het voeden van polarisatie".

Omdat deze termen geen vaste juridische definitie hebben, bepaalt de overheid per dag wat eronder valt. Dit dwingt de burger tot zelfcensuur: je houdt je mond maar, voor de zekerheid.

In Rusland moeten techbedrijven lokale kantoren openen zodat hun medewerkers letterlijk gegijzeld kunnen worden als de overheid content verwijderd wil hebben.

Sánchez kondigt aan platform-directeuren "strafrechtelijk verantwoordelijk" te houden voor wat gebruikers posten. De overheid maakt van private bedrijven haar politieagenten. Het resultaat is hetzelfde: platforms zullen liever 100 onschuldige posts verwijderen dan één risicovolle post laten staan waarvoor de directeur de cel in moet.

In China is een "real-name registration" verplicht voor elk internetaccount. Zonder identiteitsbewijs geen toegang.

Spanje/VK: De roep om strikte leeftijdsverificatie en het verbieden van sociale media onder de 16 dwingt platforms om ID-bewijzen of biometrische data te verzamelen.

Het einde van de digitale privacy. Onder het mom van "bescherm de kinderen" wordt een infrastructuur gebouwd die elke burger identificeerbaar maakt bij alles wat hij online doet of leest.

China gebruikt een Social Credit System om gedrag te monitoren en te belonen of bestraffen. Sánchez: Wil een systeem om de "haat- en polarisatie-voetafdruk" van platforms en gebruikers te kwantificeren en te exposeren.

Het creëren van een digitale schandpaal. Wie niet binnen de door de staat goedgekeurde lijntjes kleurt, wordt gemarkeerd als een maatschappelijk risico.

Of een regime nu communistisch, autoritair of (voorheen) liberaal-democratisch is, de angst is identiek: de angst voor de ongecontroleerde menigte.

In de 20e eeuw controleerde je de bevolking door de drukpers en de zendmast te beheersen. In de 21e eeuw is die controle weg.

De huidige golf van westerse "veiligheidswetten" is niets minder dan een wanhopige poging om de digitale geest weer in de fles te krijgen.

Het wrange is dat westerse leiders beweren de democratie te beschermen tegen autoritaire invloeden uit het oosten, terwijl ze exact de methoden van diezelfde autoritaire landen kopiëren om hun eigen macht te consolideren.